کمتر هفتهای است که چند خبرنگار با من تماس نگیرد تا درباره وضعیت اینترنت و فیلترینگ نظرم را بپرسد. اما طبیعتا حرف تازهای در این زمینه نیست و اغلب این مصاحبهها تکرار مکررات است. خصوصا که بخش مهمی از تحلیلهایی که نگاه ریشهایتری به موضوع دارد اغلب قابل انتشار نیستند! در این صفحه تعدادی از آنها که در آبان و آذر ۱۴۰۴ منتشر شده مرور و بخشی از محتوای منتشر شده در آنها را به ترتیب تاریخ بازنشر میکنم. برای مطالعه متن کامل هر کدام میتوانید روی لینک ذیل هر عنوان بزنید.
رفع فیلترینگ گام به گامی در کار نیست!
بخشی از گفتگو با تابناک با عنوان «چرا هیچ خبری از رفع فیلترینگ نیست – ۳ آبان ۱۴۰۴
حامد بیدی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه بیش از یک سال از دولت چهاردهم میگذرد و از برجستهترین وعدههای رئیسجمهور رفع فیلترینگ بود، چرا اقدام قابل ملاحظهای در این راستا صورت نگرفته است؟ گفت: در وهله اول، دولت اراده کافی برای اقدام در این زمینه نداشته است، زیرا با توجه به چالشهایی که دولت با آن مواجه بوده این موضوع از اولویت آن خارج شدهاست و همچنین از ابتدا، مسیر نادرستی برای چانهزنی و رفع فیلتر در نظر گرفته شدهاست.
این کارشناس فناوری ارتباطات در انتقاد از روش گام به گام بودن رفع فیلتر و اینکه چرا شاهد گام دوم رفع فیلترینگ نبودهایم، توضیح داد: هیچ شواهدی وجود ندارد که دولت واقعا به دنبال رفع فیلترینگ گام به گام باشد. وی در ادامه افزود: زمانی که سال گذشته در مقابل مطالبات فراگیر و وعده رئیسجمهور در قبال رفع فیلترینگ تنها دو پلتفرم کمتر مورد استفاده مردم – واتساپ و پلی استور- رفع فیلترشدند؛ ادعا شد که این اقدام، گام نخست رفع فیلتر بوده و در گامهای بعدی شاهد رفع فیلترینگهای سایر محدودیتها خواهیم بود.
این کارشناس حوزه فناوری اطلاعات با اشاره به مراحلی که در مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای ادامه مسیر آمده عنوان کرد: برای مثال ایجاد دفاتر نمایندگی پلتفرمهای خارجی در ایران یا ایجاد پوستههای حکمرانیپذیر بهجای رفع فیلترینگ در این مصوبه ذکر شدهاند که طبیعتا هیچ کدام عملی نخواهد شد و به معنای رفع فیلترینگ نیست. پلتفرمهای بینالمللی تنها در کشورهایی مستقرمیشوند که بتوانند فعالیت اقتصادی داشته باشند. زمانی که به علت تحریمها، شرکتهای بینالمللی با موانع بینالمللی مواجه هستند قاعدتا موکول کردن رفع فیلترینگ به ایجاد دفاتر نمایندگی به نتایج خود نخواهد رسید.
بیدی در انتقاد از اظهارات سید مهدی طباطبایی معاون ارتباطات ریاستجمهوری در زمینه پارهای از مسائل فنی باقیمانده برای رفع فیلترینگ تصریح کرد: بنا به گفته وزارت ارتباطات و رئیس شرکت ارتباطات زیرساخت که به صراحت اعلام کردند هیچ مسئله فنی برای رفع فیلترینگ نیاز نیست، اگر تصمیم به رفع فیلترینگ باشد در عرض چند ساعت میتوانند بدون موانع فنی این اتفاق را رقم زنند.
بیدی در انتقاد از نظر تحلیلگرانی که مدعی شدهاند گردش مالی فیلترشکن فروشها مانع از رفع فیلتر شدهاست، تصریح کرد: غیر از انبوه فیلترشکنهای رایگان، فیلترشکنهای پولی نیز بازار متکثری دارد و اینگونه نیست که مانند اپراتورها با یک یا دو مورد از آنها مواجه باشیم و احساس کنیم تمام این گردش مالی عظیم مربوط به آن یکی دومورد است.
رفع فیلتر به تلگرام و اینستاگرام میرسد؟
بخشی از گفتگو با روزنامه دنیای اقتصاد با همین عنوان – ۱۰ آبان ۱۴۰۴
بیدی همچنین در خصوص شایعات مربوط به رفع فیلتر تلگرام و یوتیوب به «دنیای اقتصاد» میگوید: «در روزهای اخیر دوباره بحث رفع فیلتر تلگرام مطرح شده است. به نظر میرسد ارتباطاتی میان وزارت ارتباطات و پلتفرم تلگرام برقرار شده باشد. به هر حال تلگرام در گذشته نیز تا حدی تعاملاتی با دولتهای پیشین ایران داشته است و احتمال دارد این ارتباطات مجددا از سر گرفته شده باشد. در صورت چنین تعاملی ممکن است زمینه برای بررسی رفع فیلتر تلگرام فراهم شود. اما درباره یوتیوب چنین احتمالی کمتر به نظر میرسد، زیرا در مصوبه شورای عالی فضای مجازی و اسناد بالادستی مرتبط به صراحت تاکید شده که پلتفرمها باید دارای ساختار حکمرانیپذیر باشند؛ شرطی که درباره یوتیوب هنوز محقق نشده است.»
بیدی میگوید: «در جریان جنگ ۱۲ روزه اخیر برخی کاربران در پیوستن به کانالهای خاصی که اخبار ضد و نقیضی درباره جنگ منتشر میکردند با اختلال مواجه بودند. [توضیح: من به کانالهای وحیدآنلاین و مملکته اشاره کرده بودم که امکان عضویت در آنها در روزهای جنگ محدود شده بود اما روزنامه به این شکل تعدیل کرده بود!] این اختلال میتواند ناشی از تغییرات در زیرساخت داخلی باشد یا شاید نتیجه نوعی تعامل موقت میان تلگرام و طرف ایرانی برای محدودسازی محتوای خاص. در مجموع اگرچه احتمال همکاریهای موردی با تلگرام در موضوعاتی مانند مقابله با تروریسم یا محتوای مستهجن وجود دارد، اما مسیر کلی رفع فیلتر همچنان پیچیده است و وابسته به تصمیم نهادهای حاکمیتی و نحوه اجرای شروط حکمرانیپذیری پلتفرمها خواهد بود.»
کارشناسان همچنین معتقدند هرچه زمان بیشتری از استقرار دولت جدید میگذرد، اثرگذاری رویکرد تدریجی و گام به گام در خصوص این موضوع کمتر میشود؛ بهویژه از منظر سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی. بیدی در این باره توضیح میدهد: «اکنون مطالبه جامعه دیگر محدود به رفع فیلتر یک یا دو پلتفرم نیست، بلکه خواسته مردم دستیابی به اینترنتی آزاد، پرسرعت و باکیفیت مشابه استانداردهای جهانی است. در چنین شرایطی اگر دولت بخواهد با روند کند فعلی و از طریق مذاکرات محدود به رفع فیلتر اقدام کند بعید است بتواند به اجماع یا نتیجه ملموسی برسد. تا آن زمان فناوری و ابزارهای جدید، مسیرهای تازهای برای دسترسی کاربران ایجاد میکنند.»
شرایط اعلامی برای رفع فیلترینگ تلگرام، فهرست آرزوهایشان است!
بخشی از گفتگو با اقتصاد نیوز با عنوان «زمینهسازی برای رفع فیلتر تلگرام به روایت یک کارشناس | علت اختلال تلگرام بر روی چند کانال در ایام جنگ چه بود؟» – ۱۳ آبان ۱۴۰۴
پلتفرمها در سراسر دنیا درباره برخی محتواها مانند موارد تروریستی یا مطالبی که خلاف امنیت عمومی باشند، همکاریهایی دارند. تا امروز هم فکر میکنم اشکال مختلفی از همکاری بین پلتفرمها و جمهوری اسلامی وجود داشته است، همانطور که با دیگر کشورها هم همکاری دارند. اما نکته مهم این است که تشخیص مصداق در ایران با بسیاری از کشورهای دنیا تفاوت جدی دارد. اینکه چه محتوایی تروریستی است، چه چیزی خلاف امنیت عمومی است و چه مصداقی دارد، در ایران با استانداردهای جهانی فاصله دارد. همین مسئله باعث میشود توقع نظام تصمیمگیری در کشور ما معمولاً برآورده نشود؛ چرا که انتظار دارند پلتفرمهای بینالمللی همانند پلتفرمهای داخلی با کوچکترین انتقاد یا اعتراض، محتوا را حذف کنند یا حسابها را ببندند. در حالی که پلتفرمهای جهانی چنین ساختاری ندارند و نمیتوانند تابع این نوع دستورات باشند. طبیعتاً این تحت هیچ شرایطی امکانپذیر نیست… به نظر من این فهرست بیشتر شبیه به نوعی آرزوپردازی است تا برنامهای واقعی و اجرایی.
بیدی در پاسخ به این سوال که «آیا اصولاً چنین سطحی از همکاری میان تلگرام و ایران امکانپذیر است؟»، گفت: نه، واقعیت این است که در سطحی که این شروط اعلام شدهاند، همکاری عملاً ممکن نیست. اگر تلگرام بخواهد با این معیارها همکاری کند، دیگر نمیتواند یک پلتفرم کاربرمحور و آزاد باشد. حتی در مورد پلتفرمهای داخلی هم ما با همین چالشها مواجه هستیم، چه برسد به پلتفرمی بینالمللی مثل تلگرام.
ممکن است در یک سطح حداقلی، تعاملاتی میان نظام حکمرانی ما و پلتفرم تلگرام در جریان باشد. یکی از نشانههای این تعامل، اتفاقی است که در ماههای اخیر دیدیم؛ حدود دوازده روز جنگ اسرائیل و ایران، پلتفرم تلگرام اختلالاتی را روی چند کانال ایجاد کرد و کاربران برای مدتی نمیتوانستند به این کانالها بپیوندند. به نظر میرسد این اتفاق در راستای نوعی تعامل و هماهنگی میان تلگرام و جمهوری اسلامی بوده تا شاید زمینهای برای باز شدن مسیر رفع فیلترینگ فراهم شود.
آسیبهای ضدامنیتی فیلترینگ
بخشی از مصاحبه با ایسنا با عنوان فیلترشکنها؛ قاتلان خاموش کیفیت اینترنت – ۴ آذر ۱۴۰۴
حامد بیدی کارشناس حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات در گفت و گو با ایسنا، درباره آسیب فیلترشکنها اظهار کرد: فیلترینگ در سطح امنیت کاربران از جنبههای مختلفی قابل بررسی است که یکی از اصلیترین آنها استفاده از فیلترشکنهای رایگان است. فیلترشکنهای رایگان اغلب اپلیکیشنهایی هستند که ممکن است دسترسیهای زیادی از گوشی کاربر بگیرد و درنهایت اطلاعاتی را از گوشی کاربر با اهداف تجاری یا شبیه جاسوس افزارها گرفته و از اطلاعات شخصی استفاده کنند.
او ادامه داد: از سوی دیگر بسیاری از باج افزار یا جاسوسافزارها در قالب فیلترشکن از طریق پلی استورهای غیررسمی به دانلود گذاشته میشوند. در برخی شرایط این فیلترشکنها از طریق یک فایل در شبکههای اجتماعی برای کاربران ارسال و دانلود شود و از آن برای حمله به منابع امنیتی علیه سرورها یا کاربران دیگر استفاده شود.
او ادامه داد: موارد گفته شده آسیبهایی است که از طریق فیلترشکنهای رایگان ایجاد میشود. فیلترشکن های پولی نیز میتوانند بسیاری از آسیبهای گفته شده را داشته باشد. به طور مثال رفتار کاربر ایرانی توسط یک سرور یا شخص ثالث قابل رصد است و اینکه از چه پلتفرمهایی استفاده میکنند، همه قابل سوء استفاده است و میتواند امنیت شخصی کاربران را در معرض خطر قرار دهد. همه این موارد خطراتی است که برای خود کاربر جدا از مشکلات انبوه امنیتی برای شبکه و ساختار آن به وجود می آید.
دیدگاهتان را بنویسید