مقالات

مقالات

هبوط مریم و کودک در رنسانس*

تجزیه و تحلیل نقاشیهای دوره رنسانس (بخش اول)

همانطور که می دانیم تجزیه و تحلیل نقاشی از زوایای زیادی می تواند انجام گیرد. ترکیب بندی و ساختار، رنگ ها و خطوط، نمادها و مفاهیم سمبلیک، مصداق یابی، تحلیل بر اساس زندگی هنرمند، یا از نگاه تاریخ هنر و مکتب مورد تاثیر و...

در این مقاله، چهار نقاشی با موضوع مریم و مسیح کودک از چهار هنرمند شاخص سده های رنسانس، با رویکردی ساختارگرایانه مورد تجزیه و تحلیل و نهایتا مقایسه قرار می گیرند. هدف از این مقایسه، ردیابی تاثیرات جهان بینی و بینش رنسانس بر ساختار و فرم این آثار نقاشی است. به طوریکه همانطور که خواهیم دید، صفاتی همچون خردگرایی، ماده گرایی، انسان گرایی و... هر چه پیش تر می رویم، در این آثار مذهبی مشخص تر می شوند.

ابتدا آثار جوتو، داوینچی، رافائل و بلینی به ترتیب زمانی مورد بررسی قرار می گیرند و در پایان به مقایسه و تحلیل روند پیشرفت آنها خواهیم پرداخت. لازم به ذکر است در انتخاب این آثار از این هنرمندان هیچ اصرار و تعمد خاصی وجود نداشته و تنها سعی شده چند نمونه شاخص از هنر گسترده این دوره از جهش و نوزایی اروپا انتخاب شود.

1.  «مریم نشسته بر سریر» اثر جوتو:
مریم بر سریر اثر جیوتونام اصلی این اثر Madonna In Glory است که در سال 1305 الی 1310 میلادی توسط Giotto مهمترین نقاش ایتالیایی قرن 14 میلادی کشیده شده است.
در این نقاشی همانند سایر آثار جوتو شاهد اولین تجربه هایی هستیم که نهایتا منجر به سبک رنسانس شد. جوتو در اوایل قرن چهاردهم میلادی برای اولین بار در قرون وسطی از پرسپکتیوهای ابتدایی استفاده می کند و سعی می کند نقاشی هایش به واقعیت نزدیکتر باشد.
موضوع این تابلو یکی از موضوعات رایج مسیحیت است: مریم و کودک. کادر اثر عمودی است و جهت آن رو به بالا. زاویه شیروانی مانند و نوک تیز بالای کادر در عمودی بودن و جهت تصاعدی اثر تاکید دارد و روحانیت بیشتری به شخصیتهای مرکزی اثر یعنی مریم و کودک می دهد. کمپوزیسیون اصلی اثر شامل مثلثی است کشیده با قاعده ی پایین کادر (یا کف تخت) و به ارتفاع کل اثر. مریم و کودک در این مثلث جای می گیرند و با کمک خطوط جداره های تخت که همه جهت دار، نوک تیز و  رو به بالا هستند، کل اثر را از پایین به بالا حرکت می دهند و معماری گوتیک را به خاطر ما می آورد. از لحاظ ساختار مفهومی نیز، تقریبا تمام نگاه های افراد موجود در تابلو رو به بالاست که بر شکوه تخت می افزاید.
در این اثر هنوز شاهد نقشمایه های قرون وسطایی هستیم، از جمله هاله تخت اطراف سر قدیسین، و بزرگتر بودن پیکر مریم و کودک نسبت به دیگران، رنگهای طلایی و گرم، و قرینه کامل اثر و اجزای آن. با کمک خطوط رهنمونگر می توان چهره های قرینه متناظر را دقیقا در یک خط قرار داد و تناسبات اجزا را پیدا کرد.

2. «مدونای صخره ها» اثر داوینچی:
تجزیه و تحلیل نقاشی داوینچیمدونای صخره ها اثر لئوناردو داوینچی
تابلوی نقاشی Virgin of the Rocks در سال 1506 به اتمام رسیده است.
این اثر لئوناردو داوینچی نیز همانند بسیاری از آثار دیگرش همیشه مورد بحث و جدل بوده است. تابلو در دو نسخه وجود دارد که نسخه اول بنا به دلایلی توسط کلسیا پذیرفته نشد و بنابراین داوینچی اثر دوم را ده سال بعد با اصلاحاتی دوباره انجام داد. در این اثر علاوه بر مریم و کودک شاهد حضور یک فرشته و کودک دیگری (یحیی مقدس) نیز هستیم. طبیعتا با توجه به موضوع، کمپوزیسیون اصلی این اثر نیز مثلثی است که قاعده اش منطبق بر پایین کادر است. مثلث با قاعده روی زمین و به شکل ایستا نمادی است از زنانگی. از آنجایی که آثار داوینچی کمپوزیسیونی بسیار پیچیده و چند لایه دارد، می توان یک ساختار هرمی شکل نیز با قاعده مثلثی فرشته و دو کودک و راس سر مریم در اثر دید. با توجه به اینکه موضوع اصلی اثر در نیمه پایینی کادر است مربع شاخص را پایین در نظر می گیریم و بدین ترتیب شاهد خواهیم بود تمام چهار شخصیت اثر در مربع شاخص جای داده می شوند و ضلع بالای مربع مماس بر بالای سر مریم است.
منظره به تصویر کشیده در این اثر متفاوت از نمونه های مشابه از نقاشان رنسانس است. صخره ها، گیاهان، غار و دریاچه دور دست با کمک تیرگی ها و نیز خمیدگی بالای کادر، منظره ای اساطیری را نمایان می کند. از آنجا که معمولا داوینچی از زبانی نمادین نیز در آثارش سود می جسته می توان دریاچه دور دست (آب) را نماد زهدان و زنانگی و نیز صخره ها را نمادی از مردانگی دانست.


3. «مدونا در میان چمن زار» اثر رافائل:
مریم در میان چمن زار اثر رافائلدر نقاشی The Madonna of the Meadow نیز شاهد کمپوزیسیون مثلثی شکل هستیم و مریم و دو کودک در مثلث اصلی ساختار جای می گیرند. آنچه در این اثر به خوبی نمایان است، استفاده نمادین از رنگها است. مریم لباسی قرمز و روپوشی آبی رنگ دارد. قرمز نشان زمینی بودن و آبی نشانی از الوهیت و آسمانی بودن. شقایق های سرخ کنار مریم نیز در مقابل آبی آسمان همین مفهوم را تکرار می کنند. نیم تنه ی مریم در آسمان آبی قرار دارد که باز هم با قرمز لباسش همان ترکیب نیم زمینی و نیم آسمانی را تاکید می کنند. پارچه ای آبی رنگ نیز بر تن مسیح کودک دیده می شود، نه به عنوان لباس (زیرا مسیح کودک به نشانه معصومیت برهنه است) که به عنوان استفاده نمادین از رنگ آسمانی و الهی آن.
شیوه نشستن مریم که رو به تابلو نیست و نسبت به سر خود چرخش دارد، جهت القای صمیمت بیشتر و ملموستر شدن منظره است و بدین ترتیب کاملا از ساختارهای سنتی خارج شده است.

4. «مدونا در میان چمن زار» اثر بلینی:

مدونا در میان چمن زار اثر بلینی

کادر این اثر، بر خلاف بیشتر تابلوهای مریم و کودک مستطیلی افقی است. اما همچنان استفاده از ترکیب بندی مثلثی در ساختار اصلی متناسب با موضوع حفظ شده است. گرچه این بار به خاطر افقی بودن کادر، از ارتفاع مثلث کاسته شده و بنابراین از شدت جهت رو به بالای اثر و بنابراین الوهیت آن کاسته شده. منظره آبادی و مزرعه نیز به این زمینی تر شدن و ملموستر شدن اثر کمک می کند.
 استفاده نمادین از رنگها در این اثر نیز دیده می شود: روپوش آبی (الوهیت) و تن پوش قرمز (زمینی و گرمای مهر و علاقه مادری) و نیز سپیدی روسری که نمادی از معصومیت و باکره‌گی است. انگار مسیح در جامه ای از آسمان، در گرمای سرخی مریم به خواب رفته. در منظره پشت سر شاهد یک آبادی با تمام جزئیات آن هستیم. بلینی از این جزئیات نیز استفاده ای نمادین کرده و در واقع گاو، مار، پرنده و... همه اشاره به داستانهایی از کتاب مقدس دارند.

5. مقایسه چهار اثر مریم و کودک از جوتو، داوینچی، رافائل و بلینی:
مریم بر سریر جوتو از سه اثر دیگر قدیمی تر است و ویژگیهایی از تاثیرات قرون وسطی در خود دارد: ارتفاع بلند کادر عمودی و نوک تیز بودن بالای آن که یادآور گوتیک است، حجاب داشتن مریم و همچنین لباس داشتن کودک، هاله تخت دور سر قدیسین، سیطره رنگ طلایی و عناصری که به شکوه و جلال منظره می افزایند. و البته طبیعتا حالات اندام افراد حاظر در این صحنه رسمی و تا حدود زیادی قراردادی است.
به ترتیب زمانی این ویژگی ها تغییر می کنند: در اثر داوینچی، بالای کادر کمانی می شود، و بعد در اثر رافائل از ارتفاع کاسته می شود و نهایتا در اثر بلینی کادر افقی می شود.  همچنین زاویه دید در این آثار به همین ترتیب تغییر می کند و سطح افق بالاتر می رود که این تغییرات نشانی از تلاش نقاشان خردگرای رنسانس در زمینی تر نشان دادن مریم و کودک دارد.
در راستای همین گرایش که نتیجه نگاه خردورزانه است، هاله پررنگ و بزرگ دور سر قدیسین در اثر جوتو، کم کم حذف و یا به صورت بسیار ظریف و دارای بعد می شود. داوینچی در نسخه دوم مدونای صخره ها، این هاله را برای اقناء کلیسا اضافه می کند، در حالی که در نقاشی افقی بلینی اثری از این هاله دیده نمی شود.
در اثر جوتو رنگها بسیار درخشان و طلایی و گرم هستند که برای نشان دادن شکوه تخت پادشاهی به کار رفته اند، اما در تابلوی داوینچی، بالاخص در نسخه دوم رنگها تیره می شوند و منظره غار تاریک نمایش داده می شود. در دو اثر دیگر منظره مزرعه و چمنزار پشت سر نقش بسته که باز هم در جهت  طبیعی تر، دنیوی تر و ملموس تر جلوه دادن باکره و کودک است. بالاخص در اثر بلینی که جزئیات دهکده ای نیز آمده است و چهره و نیز پوشش مریم به گونه مردمان عادی آن روزگار است.

این تغییرات ساختاری و نیز محتوایی، به ما یادآوری می کنند که اتفاق عظیم و عجیبی مثل رنسانس که منشاء جهش غرب و سبقتشان از شرق است، نیازمند تحولاتی در بینش و نگاه انسان است، که تاثیرات این نگاه خواسته یا ناخواسته، تعمدی یا ناخودآگاه در آثار هنری آن برهه زمانی به وضوح دیده می شود.

در بخش دوم این سری مقالات، به نقد و بررسی سه اثر شاخص با موضوع «شام آخر» پرداخته ام که می توانید اینجا مطالعه کنید.

* عنوان اولیه مقاله «نوزایی مریم مقدس و کودک رنسانس» بود که بنا به دلایلی به این عنوان تغییر کرد.





   نظر شما؟...



مهساخانوم ( وبسايت | ايميل )
سلام واقعا لذت بردم خیلی عالی بود
[27/1/1394 - 14:38]

vahid khatami ( وبسايت | ايميل )
سلام با تشکر فراوان خیلی استفاده کردم امید که ادامه داشته باشد
[30/7/1393 - 16:03]

|پریسا ( وبسايت | ايميل )
سلام خیلی خوب بوداما ایکاش کاملتر بود ممنوم
[14/2/1393 - 22:50]

sani ( وبسايت | ايميل )
good
[24/4/1392 - 10:07]

hosen ( وبسايت | ايميل )
باسلام وخسته نباشی خدمت کاربران عزیز ایا شما فیلم یا مستندهای کدداوینچی رادیدید هرم یا مثلث یکی ازاشکال مقدس فراماسون ها استوداوینچی یک فراماسون از درجه 33است همش ربط داره به مریم مجدلیه یکم اطلاع کسب کنید دربارهفراماسون ها یاشیطان پرستها
[28/2/1392 - 13:11]

سمیه ( وبسايت | ايميل )
بسم الله الرحمن الحیم مقدسات زیباست
[17/1/1392 - 00:32]

سمیه ( وبسايت | ايميل )
بسم الله الرحمن الحیم مقدسات زیباست
[17/1/1392 - 00:32]

( وبسايت | ايميل )
ممنون
[16/9/1391 - 15:08]

hassan ( وبسايت | ايميل )
lمرسی.واقعا تکمیل ومفید بود
[12/8/1391 - 13:35]

اعظم ( وبسايت | ايميل )
با توجه به علاقه و نیازم بسیار عالی بود ممنون.منتظر بقیه مقالات پر بارتون هستم
[4/3/1391 - 00:59]

رضایی ( وبسايت | ايميل )
درود عالی بود سپاسگذارم بسیار استفاده کردم فقط منتظر بخش دوم هستم،چون برای تحقیق دانشگاه با همین عنوان به شدت بهش نیاز دارم. بازم تشکر میکنم.
[8/2/1391 - 20:33]

( وبسايت | ايميل )
در بخش دوم این سری مقالات، به نقد و بررسی سه اثر شاخص با موضوع «شام آخر» خواهیم پرداخت. ببخشید کجاست این بخش دوم؟
[12/11/1390 - 18:02]

hoda ( وبسايت | ايميل )
ممنون مطالبتون عالی بود و تو هر سایتی پیدا نمیشه به درد من که خیلی میخوره.
[12/11/1390 - 18:01]

zzzz ( وبسايت | ايميل )
aliiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii boood
[12/11/1390 - 17:59]

zzzz ( وبسايت | ايميل )
aliiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii boood
[12/11/1390 - 17:59]

raha ( وبسايت | ايميل )
man ashegh in matleb hastam eaz davinchiro 100000 bar diidam
[19/7/1390 - 14:31]

فوسکا ( وبسايت | ايميل )
مقاله جالبی بود اما توصیه حقیر این هستش که کمتر به ظاهر تابلو بپردازین و و بیشتر به عمق تابلوها دقیق بشین... البته این بستگی به سلیقه شما داره که مخاطب خاص رو بخواین جلب کنین یا عام رو... من خودم به مخاطب عام بیشتر علاقه دارم و به همین دلیل کمتر به بحث های تخصصی می پردازم.
[9/7/1389 - 08:52]

رضا پورحسینی ( وبسايت | ايميل )
جالب بود زمینه ی واقعا خوبیه..زمانی برای کنکور درس میخوندم اشاراتی در این مورد در کتاب ها بود ...اما ...دوست دارم در موردشون مطالعه کنم ... مرسی از مقالتون طرفدار همیشگی شما و پزوهش هنر
[17/5/1389 - 10:22]






درباره من | تالار دانشجویان | قفسه | English | ديوار يادگاري
www.Hamed-BD.com © 2003-2013
استفاده از محتوای سایت فقط با ذکر منبع مجاز است.